ابى بن كعب نماز مىگزارند ، سپس فرمود : درست انجام دادند و كار خوبى كرده‌اند . ابن عبد البر آن را نقل كرده درحالىكه در آن روايت مسلم بن خالد وجود دارد كه ضعيف است و پيداست كه عمر بود كه مردم را به امامت ابى بن كعب جمع كرد . « 1 » 2 - عينى : امر اين چنين بود ( به جماعت خوانده نمىشد ) تا پايان خلافت أبو بكر و اوائل خلافت عمر ، يعنى نماز تراويح به جماعت خوانده نمىشد . گفته عمر كه « من اينطور معتقدم » از اجتهاد و استنباط عمر است كه نشأت گرفته از تقرير شارع كه روا دانست در دو شب مردم پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به نماز بايستند و نيز قياس كرده كه همانطور كه در نماز واجب مردم پشت سر يك امام جمع مىشوند ، در اينجا نيز جايز است . « 2 » مؤلف : مقصود او ( عينى ) آن است كه خليفه بر جواز جماعت در نافله رمضان اجتهاد و استنباط كرده از اقرار - و رضايت - پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به نماز مردم پشت سر ايشان - در دو شب يا چهار شب - چنانچه در

--> ( 1 ) . فتح البارى ج 4 ، ص 296 ؛ التوشيح ج 2 ، ص 405 ؛ كشميهنى مىگويد : امر اين چنين بود يعنى ( نماز تراويح ) به جماعت خوانده نمىشد . و آنچه از عايشه روايت شده كه « مردم - صورت پراكنده در مسجد نماز مىخواندند ، آنگاه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به من فرمان داد و من برايش حصيرى انداختم و پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نيز بر روى آن نماز گزارد و مردم نيز به او اقتدا كردند » . [ ابو داود ج 2 ، ص 67 ] حديث غريبى است ، چنانچه بهاء الدين ابن شداد نيز چنين گفته است . ( دلائل الاحكام ج 1 ، ص 435 ) . ( 2 ) . عمدة القارى ج 11 ، ص 125 .